Yer Sarsıntısı bölgesinden kaldırılan molozlar nereye atılıyor, kim değişmeyen veriyor?

Kahramanmaraş merkezli iki depremde yıkılan binlerce binanın benzeri kısmında arama kurtarma çalışmaları yerini çökme kaldırmaya bırakırken, 20 bine andıran yapının yıkıldığı açıklandı ve ortaya sâdır devasa moloz yığınları ve çöpün nerelere dökülmesi gerektiği tartışması birlikte başladı.

Toplum sağlığı, çandır hayatın ve saf çevrenin korunmasına odaklı tartışmayı gündeme taşıyan evvel istihbarat ve tembihat Hatay’dan ve Kahramanmaraş’tan geldi.

Hafta başında Hatay’ın Samandağ ilçesinde, kayıt altına alınan 302 kuş türünü barındıran Natür Dulda Milli Parklar Umumi Müdürlüğü’nün koruması altındaki Milleyha Sulak Alanı’na zelzele bölgesinden moloz ve çöplerin dökülmeye başladığı haberi, çandır hayatı uzmanı, kuş gözlemcisi, rehber ve fotoğrafçı Tehlikesiz Yoğurtçuoğlu aracılığıyla gündeme getirildi.

‘Bizi büyük aynı tehlike bekliyor’

Haber doğal dirim uzmanları ve gönüllülerin tepkisine ve molozların sulak, katıksız dirim alanlarına dökülmemesi üstüne uyarılarına sefer açtı.

Savacı (Caracal caracal) ve karışık hayatı araştırmacısı, Muğla Sıtkı Koçman Üni. Öğretim Görevlisi Dr. Yasin İlemin, Twitter’dahi moloz ve başka atıklar konusunda uyarılarda bulundu:

İlemin ” Deprem sonucu yıkılan binalardan ortaya saçılan enkazlarda koca sağlığı ve ekosistem üzere zararlı güçlü haddinden fazla husus bulunuyor. İzolasyon maddelerindeki kimyasallar, dokuncalı plastik türevleri ve taş pamuğu bunların başında geliyor” diyordu.

Kendisine moloz ve çöpün atılması sırasında saf hayat açısından nelere dikkat edilmesi gerektiğini sorduk.

İlemin, moloz döküm sahaları belirlenirken “Sızdırmasız zeminlerin tercih edilmesi, vadi şeş ve üstü sularla temastan mutlaka kaçınılması gerekiyor. Döküm sahaları pekâlâ ve katiyen mahfazalı alanlardan, sulak alanlardan ve yaban hayatı alanlarından uzakta olmalı, meydan seçiminde bu noktalara dikkat edilmeli” diyor.

Yasin İlemin bu noktada depremden kötülük gören illerdeki belediyelere çok büyük fariza düştüğünü söyleyerek “Belediyelerin, Çevre Kentçilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın, akademisyenlerin, uzmanların ve doğaseverlerin birlikte çalışması çokça koskocaman” diyor.

Doğaseverler gözlemliyor: Yurttaş haberalma ağları

Doğaseverler böyle tıpkı süreçte pekâlâ bire bir fonksiyon görebilir, görüyor?

İlemin, doğanın korunmasını himaye konusunda şişman benzeri iletişim ağına eş olduklarını anlatıyor:

“Özellikle Hatay’bile doğaseverler, STK’lar ve bölgenin dirim bilimsel spektrum ve kuş çeşitliliğine ilgi koymak ve öncelemek için faaliyet veren Emniyetli Yoğurtçuoğlu üzerinden adeta tıpkı huy ihbar hattı var diyebiliriz.

“Tekrar bölgede enerjik Hatay Tabiatını koruma Derneği ve Abdullah Öğünç bölgede yıllardır natür esirgeme projeleri yürütüyorlar.

“Öte yandan ülkemizin batısında alelhusus Ege ve Günindi Akdeniz’da bizlerin oluşturduğu tıpkısı vatandaşbilim/vatandaş olgun alma ağımız var. Derneğimiz NATURA üzerinden bu haberleri, ihbarları alıyoruz işliyoruz ve vacip kontakları sağlayarak sorunları çözmeye çalışıyoruz.

“Ülkemizde huy koruma faaliyetlerinin aklık ve sağlam hepten olması üzere resmi kurumlarla çalışmak gerekliliğine inanıyoruz. Bu noktada STK ve resmi kurumlar arasındaki bağın çokça oylumlu olduğuna inanıyoruz.”

Evet Milleyha Kuş Cenneti dışında sarsıntı bölgesinde çandır hayatı etkileyecek bir zindelik haberi aldılar mı?

“çıktı erken aşamalardayız. O yüzden şimdilik bu yönde ayrımsız bilgi/ihbar almadık ancak özellikle Mart ayının esasen itibaren buna analog ihbar ve duyumların gelmesini bekliyoruz” diyerek yanıtlıyor:

“Öte yandan vatandaşın hassasiyeti peş seviyede olduğu üzere, ilgilendiren bakanlıklar bu konuda hemen aksiyon aldılar ve Mileyha’nın ve sulak alanın temizlenmesine derakap başlandı. Bizler da hem üniversitemiz hem da derneğimiz üzerinden ilgilendiren vekâlet, gurur ve belediyelerle diyalog halindeyiz.”

Bakanlıktan müdahale: döküm durduruldu, katışıksızlık başladı

Hatay Milleyha Kuş Cenneti’hangi moloz dökülmesi kararı konusundaki uyarılara yetkililerden birden karşılık geldi.

Kasaba, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakan Yardımcısı Mehmet Emin Birpınar duruma engelleme edildiğini, belediyelerin uyarıldığını Twitter üzerinden duyurdu ve doğaseverlere teşekkürname etti.

Içtimai medyada bir soru üstüne “(Bölgedeki) Atılan aktarma ve ayrıştırma istasyonu depremde bati hasarlı kullanılamıyor” diyen Birpınar “Depremden sâdır hafriyat atıkları için balaban sızdırmaz alanlar üstünde çalışıyoruz. Sulak alana kesinlikle dökülmeyecek. İçiniz bayındır olsun. İlk günden bugüne büyüklüğünde Hatay’dayız. Duyduğunuz bildiğiniz aksilikleri bize iletmeye bitmeme edin” diye niteleyerek sürdürdü.

Mevzuat hangi diyor, çıkışlı kim?

İnşaat molozları ve çöplerin ne tür alanlara dökülebileceği, zahir geri dönüştürülebileceği ve bu işlerden kimlerin mesul olduğu “Kazı Toprağı, inşaat ve enkaz atıklarının kontrolü yönetmeliği” antetli benzeri yönetmelikte düzenleniyor.

2004 günlü yönetmeliğe göre yapım ve çöküntü atıklarının, belediyelerin yahut bölgenin yer mümessil mülki amirinin gösterdiği ve izin verdiği kavrayışsız avantaj ve ambarlama tesisleri dışında denizlere, göllere, akarsulara veya gelişigüzel yere dökülmesi yasak.

Ayrıca temas durumda bu nev atıkların yeryüzü aza indirilmesi, içindeki dokuncalı maddelerin kaldırılmış edilmesi, vurdumduymaz dönüşümü yapılarak yetkililerin göstereceği yerlere atılması gerekiyor.

Zelzele bölgesinden BBC Türkçe‘nin sorularını mukayyet olarak yanıtlayan Nazır Yardımcısı Birpınar, enkazlar üzerine AFAD marifetiyle yayımlanan Türkiye Afet Müdahale Planı’nda, gerileme kaldırma üstüne yetkilendirilen “Kıran Depresyon Kaldırma Iş Grubu” ünlü yapılanmanın mesul olduğunu söyledi ve görevlerini şöyle sıraladı:

Olur göçük kaldırmadan sorumlu yapılanmada kimler düz alıyor? Vekil Yardımcısı Mehmet Tehlikesiz Birpınar bu sorumuzu şöyle yanıtladı:

“Kazı Toprağı, İnşaat ve Enkaz Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’ne göre depremler sonucunda oluşan döküntü atıklarının yönetiminden, mahallin sunu büyük mülki amirinin başkanlığında oluşturulacak Akse Merkezi mesul olup, mahallin arz nazik mülki amirinin başkanlığında enkaz atıklarının depolanacağı kayran belirlenmektedir.

Vekil Yardımcısı Birpınar bu kararlar alınırken nelere dikkat edileceğinin birlikte mahsus olduğunu anlatıyor:

“Bu alanlar belirlenirken, sahanın topoğrafyası ve jeolojisi dikkate alınmakta, ekincilik gayeli kullanılan arazilerde, içmece, sulama ve istimal suları rezervuarlarında, lüks riskinin faziletkâr olduğu yerlerde, yağmur sularının akışını engelleyecek vadilerde veya öz yataklarında, heyelan, çığ ve aşınım bölgelerinde olmamasına ilgi edilmektedir.

“Taşocağı vb. zeminin bozulduğu yerlerde birlikte izin gönüllenmek aracılığıyla bu atıklar depolanabilir.”

Yönetmelik Yer, Kentçilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na birlikte bu konularda hikmet verilmesini öngörülüyor.

Vekil Yardımcısı Birpınar, Hatay Milleyha Kuş Cenneti’ne dökülen atıklar konusuna müdahale ettiklerini açıkladıktan sonraları sosyal iletişim araçları üzerinden, hatalı ve yönetmeliğe muhalif icraat konusunda herkesten uyarı beklediğini da bildirdi.

Asbest uyarısı

Molozlar üzerine tıpkısı uyarma ve çağrı de tekrar bölgede incelemelerini sürdüren Yer Bilimi Mühendisleri Odası’ndan (JMO) geldi.

JMO’nun açıklamasında yer sarsıntısı bölgesindeki şehir yöneticilerine ve özel yerine birlikte Kahramanmaraş Valiliği ve Büyükşehir Belediyesi’ne sesleniliyor:

“Ivedi yerine çöküntü ve molozların Peçe Barajının beslenme havzasına dökülmesini engellemeli, döküntü moloz döküm üzere bakir alanlar belirleyerek molozların buralara dökülmesini sağlamalıdırlar.”

Yer Bilimi Mühendisleri Odası sarsıntı danışma kurulu üyeleriyle gelişigüzel bölgede incelemelerini sürdüren Çekmece Başkanı Hüseyin Alan’a ulaştık.

Kahramanmaraş ile ilişkin gözlemlerini şöyle anlattı:

“İki gün ilk Maraş bölgesinde hareket hasarını durumunda esermek için yaptığımız müşahede esnasında molozların aceleten kente antre yönünde, iyi tarafta aynı kayran var, -aynı zamanda Peçe Barajı’nın tagaddi alanı içerisinde kalıyor- oraya döküldüğünü gördük ve toplumla bu görüntüyü çekerek da paylaştık. Yetkilileri da göreve davet ettik.

“Kriz kaldırma süreçlerinin yönetimi gerektiği kadar yapılmadığını gördük. Temel aşamasındayken yeniden birleştirme edilmesini istedik. aksi hâlde toplum önümüzdeki dönemde asbest kaynaklı sağlık sorunlarıyla yüz yüze kalabilir” diyor.

Düz’ın yeryüzü balaban kaygısı molozlardaki asbestli atıkların yaratacağı mesail:

“Binaların bir çoğu çokça eski ve aynı kısmı yapılırken asbest kaynaklı tıpkısı bölük çatı malzemeleri kullanıldığı görülüyor. Tığ bu moloz atıklarının pekâlâ geçirimsiz alanlar ve banko cemiyet sağlığını etkilemeyecek bölgelere dökülmesi gerektiğine ait topluma yalınlık ikaz yaptık.”

Hüseyin Düzlük, “Maraş’ta Büyükşehir Belediyesi İmar ve Mamure Komisyonu Başkanı Hanifi Toptaş beni aradı, esbak bu uyarımızı ona de söyledim. Ama ayrımsız tedarik alıp almadığı üstüne bilgelik sahibi değilim” diyerek ekliyor.

Hatay Milleyha Kuş Cenneti’ne dökülen molozlar konusuna karışan olan Yer, Şehircilik ve İklim Değişikliği Icra Vekili Yardımcısı Mehmet Güvenli Birpınar’a Kahramanmaraş Giz Barajı havzasıyla ilişkin uyarıyı duyup duymadığını sorduk.

Vekil Yardımcısı “Kahramanmaraş ilimizde göçük tahammül çalışmaları daha başlamamıştır. bahis konusu icraat başladığında enkaz atıklarının depolanması amacıyla yer genelinde alanlar sınırlı olup bu alanların Sır Barajı’nı besleyici derelere her kirlilik etkisi bulunmayacaktır” diyerek yanıtladı.

Share: